Ochrona przed promieniowaniem UV: Dlaczego ochrona przeciwsłoneczna jest ważna przez cały rok

Wiele osób kojarzy ochronę przeciwsłoneczną z gorącymi letnimi dniami i wakacjami za granicą. Jednak skóra jest narażona na promieniowanie ultrafioletowe (UV) przez cały rok, także zimą i w pochmurne dni. Ochrona przed promieniowaniem UV jest ważna przez cały rok i może pomóc zapobiegać oparzeniom słonecznym, przedwczesnemu starzeniu się skóry oraz jej nowotworom (AAD, 2021; WHO, 2024, 2025).

Promieniowanie UV może przenikać przez chmury i mgłę, dlatego do uszkodzeń skóry może dochodzić nawet wtedy, gdy słońce nie jest widoczne. Według NHS do oparzeń słonecznych w Wielkiej Brytanii może dojść również w pochmurne dni, ponieważ promienie UV przenikają przez chmury (NHS, 2026). Podobnie Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) podaje, że nawet 80% promieniowania ultrafioletowego emitowanego przez słońce może przenikać przez chmury i mgłę (WHO, 2025), przyczyniając się do uszkodzeń skóry także w miesiącach zimowych (Skin Cancer Foundation, 2026).

Chociaż promieniowanie UVB, główna przyczyna oparzeń słonecznych, jest najsilniejsze latem, może uszkadzać skórę przez cały rok. Promieniowanie UVA, które odpowiada za opaleniznę, powstawanie zmarszczek i inne oznaki przedwczesnego starzenia się skóry, utrzymuje się na stosunkowo stałym poziomie przez cały rok i może przenikać nawet przez szkło (Skin Cancer Foundation, 2026).

Wraz ze spadkiem temperatury wiele osób przestaje przywiązywać baczną uwagę do ochrony przeciwsłonecznej. Jednak zimowe warunki mogą znacząco zwiększać ekspozycję na promieniowanie UV. Przy bezchmurnym zimowym niebie promieniowanie UV swobodnie dociera do powierzchni Ziemi, a śnieg może dodatkowo zwiększać ekspozycję (AAD, 2021).

Śnieg może odbijać nawet 80–90% docierającego promieniowania UV, przez co skóra jest narażona na jego działanie zarówno z góry, jak i od dołu (Skin Cancer Foundation, 2026; WHO, 2024). Z tego powodu osoby uprawiające sporty zimowe są szczególnie narażone.

Ekspozycję na promieniowanie UV mogą dodatkowo zwiększać powierzchnie silnie odbijające światło, takie jak woda, piaszczyste plaże czy jasne budynki. Według WHO białe fasady mogą odbijać około 20% promieniowania UV, a śnieg nawet do 90% (WHO, 2024).

Nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV jest główną środowiskową przyczyną uszkodzeń skóry i może mieć szkodliwy wpływ zarówno na skórę, jak też oczy (WHO, 2024, 2025). Oparzenie słoneczne jest jednym z najbardziej bezpośrednich skutków, jednak powtarzająca się ekspozycja na promieniowanie UV może prowadzić do długotrwałych konsekwencji.

Liczba zachorowań na raka skóry znacznie wzrosła w ostatnich dziesięcioleciach, a trend ten jest silnie związany z ekspozycją na promieniowanie UV zarówno w pracy, jak i podczas aktywności rekreacyjnych. Co ważne, WHO szacuje, że dzięki odpowiedniej ochronie przeciwsłonecznej można by zapobiec nawet czterem na pięć przypadków raka skóry (WHO, 2024, 2025).

Opalenizna jest często postrzegana jako oznaka zdrowia lub atrakcyjności, jednak jest to mylne przekonanie. W rzeczywistości opalenizna jest widoczną oznaką uszkodzenia skóry i jej reakcją obronną na dalszą ekspozycję na promieniowanie UV. Nie ma bezpiecznego ani zdrowego sposobu na uzyskanie opalenizny, a sama opalenizna nie chroni skóry przed szkodliwym działaniem słońca (NHS, 2026; WHO, 2025).

Skuteczna ochrona skóry przed promieniowaniem UV wymaga stosowania kilku uzupełniających się metod. Amerykańska Akademia Dermatologii zaleca przebywanie w cieniu, noszenie odzieży chroniącej przed słońcem oraz stosowanie kremów z filtrem na odsłonięte partie skóry przez cały rok (AAD, 2021).

Szczególną ostrożność należy zachować w okresach intensywnej ekspozycji na słońce, zwłaszcza od wiosny do wczesnej jesieni, kiedy poziom promieniowania UV jest zazwyczaj najwyższy. Całoroczna ochrona może być jednak konieczna w regionach tropikalnych oraz innych miejscach o wysokim indeksie UV (WHO, 2024).

Należy również zachować ostrożność podczas zimowych aktywności na świeżym powietrzu oraz dłuższego przebywania w pobliżu powierzchni silnie odbijających światło (Skin Cancer Foundation, 2026; WHO, 2024).

Krem z filtrem jest ważnym elementem ochrony przeciwsłonecznej, jednak nie powinien służyć jako sposób na dłuższe przebywanie na słońcu. Chociaż może opóźnić wystąpienie oparzeń słonecznych, nie jest w stanie całkowicie zablokować promieniowania UV (EC, 2007).

Eksperci zalecają stosowanie kremów z filtrem o szerokim spektrum ochrony, chroniących zarówno przed promieniowaniem UVA, jak i UVB, z SPF co najmniej 30 (AAD, 2021; WHO, 2024, 2025). W Wielkiej Brytanii krem z filtrem powinien również zapewniać ochronę przed promieniowaniem UVA na poziomie co najmniej 4 gwiazdek (NHS, 2026).

Aby zapewnić poziom ochrony deklarowany na etykiecie, krem z filtrem należy nakładać obficie i równomiernie na wszystkie odsłonięte partie skóry 20–30 minut przed wyjściem na zewnątrz. Często pomijane miejsca, takie jak uszy, nos, czoło, szyja, linia włosów i okolice oczu, wymagają szczególnej uwagi (CDC, 2026; Skin Cancer Foundation, 2026).

Badania wykazały, że wiele osób nakłada zbyt małą ilość kremu z filtrem, przez co zapewnia on znacznie niższy poziom ochrony, niż można by oczekiwać. WHO zaleca stosowanie około 35 ml kremu z filtrem – czyli mniej więcej trzech do czterech czubatych łyżek stołowych – aby odpowiednio pokryć skórę całego ciała osoby dorosłej (WHO, 2024). Aplikację kremu należy ponawiać co dwie godziny oraz po pływaniu, kąpieli lub obfitym poceniu się (CDC, 2026; WHO, 2024).

Warto również pamiętać o różnicy między kremami z filtrem a kosmetykami po opalaniu. Balsamy po opalaniu mogą nawilżać i koić skórę, ale nie zapewniają ochrony przed promieniowaniem UV ani nie naprawiają uszkodzeń DNA spowodowanych jego działaniem (WHO, 2024).

Witamina D jest naturalnie wytwarzana w skórze pod wpływem promieniowania ultrafioletowego B (UVB) pochodzącego ze światła słonecznego. Proces ten jest bardzo efektywny i u większości zdrowych osób krótkotrwała ekspozycja na słońce wiosną i latem wystarcza do utrzymania odpowiedniego poziomu witaminy D. Regularna aktywność na świeżym powietrzu, na przykład codzienny spacer, jest zazwyczaj wystarczająca — długotrwałe przebywanie na słońcu nie jest konieczne. Co więcej, produkcja witaminy D osiąga maksymalny poziom już po stosunkowo krótkim czasie spędzonym na słońcu, a dalsza ekspozycja zwiększa jedynie ryzyko uszkodzeń skóry i nowotworów skóry. Dlatego warto czerpać korzyści ze światła słonecznego, jednocześnie unikając oparzeń słonecznych i nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV. Zachowanie tej równowagi pomaga utrzymać odpowiedni poziom witaminy D bez narażania zdrowia skóry (NHS, 2026; WHO, 2025).

Wpływ promieniowania UV na zdrowie nie ogranicza się do jednej pory roku. Nawet w pochmurne dni promieniowanie UV może uszkadzać skórę podczas przebywania na zewnątrz. Regularne stosowanie zasad ochrony przeciwsłonecznej – takich jak przebywanie w cieniu, noszenie odzieży chroniącej przed słońcem oraz stosowanie kremów z filtrem o szerokim spektrum ochrony i SPF 30 lub wyższym – może znacząco zmniejszyć ryzyko oparzeń słonecznych, przedwczesnego starzenia się skóry i jej nowotworów (AAD, 2021; WHO, 2024, 2025). Stosowanie tych zasad przez cały rok to jeden z najskuteczniejszych sposobów dbania o zdrowie skóry w dłuższej perspektywie.

1. AAD. (2021). Dlaczego zimą potrzebujesz ochrony przeciwsłonecznej. W: Dostęp: 2 lipca 2026 r., strona internetowa Amerykańskiej Akademii Dermatologii: https://www.aad.org/public/everyday-care/sun-protection/shade-clothing-sunscreen/cold-weather.
2. CDC. (2026). Fakty dotyczące ochrony przed słońcem. W: Dostęp: 2 lipca 2026 r., strona internetowa amerykańskich Centrów Kontroli i Prewencji Chorób: https://www.cdc.gov/skin-cancer/sun-safety/index.html.
3. KE. (2007). Produkty z filtrem przeciwsłonecznym: Co ma znaczenie? W: Dostęp: 2 lipca 2026 r., strona internetowa Komisji Europejskiej: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/es/memo_07_282.
4. NHS. (2026). Filtry przeciwsłoneczne i ochrona przed słońcem. W: Dostęp: 2 lipca 2026 r. pod adresem: https://www.nhs.uk/live-well/seasonal-health/sunscreen-and-sun-safety/.
5. Skin Cancer Foundation. (2026). Wskazówki Skin Cancer Foundation dotyczące ochrony przeciwsłonecznej zimą. Co warto wiedzieć o ochronie skóry w chłodniejszych miesiącach. W: Dostęp: 2 lipca 2026 r. pod adresem: https://www.skincancer.org/press/the-skin-cancer-foundation-shares-winter-sun-protection-tips/.
6. WHO. (2024). Promieniowanie: Ochrona przed rakiem skóry. W: Dostęp: 2 lipca 2026 r. pod adresem: https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/radiation-protecting-against-skin-cancer.
7. WHO. (2025). Karta informacyjna; Europejski Kodeks Walki z Rakiem, wydanie 5. 14 sposobów, dzięki którym możesz pomóc w zapobieganiu nowotworom. W: Dostęp: 2 lipca 2026 r. pod adresem: https://cancer-code-europe.iarc.who.int/wp-content/uploads/2026/03/8-european-code-against-cancer-sun-protection-factsheet.pdf.